Tiếng Anh trong tài liệu lập trình hẹp hơn tiếng Anh giao tiếp rất nhiều. Nó xoay quanh vài trăm từ và vài kiểu câu cứ lặp đi lặp lại. Nếu tiếng Anh còn yếu, hãy học đúng vốn từ đó, đọc ví dụ trước khi đọc lời giải thích, dùng công cụ dịch một cách có chọn lọc, và đọc mỗi ngày một ít để mắt quen dần.
Chào bạn, đây là Nhà Lập Trình. Rất nhiều bạn giỏi logic, chăm chỉ, nhưng cứ gặp tài liệu tiếng Anh là chùn. Tài liệu tiếng Việt thì ít và thường chậm hơn bản gốc. Tập này mình không dạy tiếng Anh, mà kể cách những người từng yếu tiếng Anh như bạn vẫn đọc được tài liệu mỗi ngày.
Tin vui: tiếng Anh kỹ thuật hẹp hơn bạn nghĩ
Tiếng Anh giao tiếp có hàng chục nghìn từ, đủ loại thành ngữ, cách nói bóng gió. Tài liệu lập trình thì khác hẳn. Người viết tài liệu cố gắng viết rõ ràng, thẳng thắn, ít văn hoa, vì họ biết người đọc đến từ khắp thế giới.
Vốn từ cũng lặp lại rất nhiều. Trả về, tham số, mặc định, tuỳ chọn, bắt buộc, không còn dùng nữa, ném ra lỗi, gọi lại. Khoảng vài trăm từ như vậy phủ được phần lớn một trang tài liệu. Học hết vài trăm từ đó là bạn đã đọc được bộ khung của hầu hết tài liệu.
Kiểu câu cũng lặp lại. Hàm này trả về cái gì. Nếu tham số này không được truyền vào thì mặc định là gì. Lưu ý rằng. Kể từ phiên bản nào thì. Quen với vài chục mẫu câu, bạn sẽ đọc nhanh lên thấy rõ.
Nên đừng đo mình bằng khả năng xem phim không phụ đề. Đo bằng việc đọc được một trang tài liệu của thư viện mình đang dùng. Hai thứ đó khác nhau xa.
Lập sổ từ vựng của riêng bạn
Cách học từ hiệu quả nhất là học từ trong chính tài liệu bạn đang đọc, không phải từ một danh sách ai đó soạn sẵn. Mỗi khi gặp từ lạ mà quan trọng, ghi vào sổ kèm câu gốc chứa nó.
Ghi cả câu chứ đừng ghi mỗi từ. Một từ có thể có nghĩa khác trong lập trình so với đời thường. Chữ ném trong tiếng Anh đời thường là ném đồ vật, trong lập trình là phát ra một lỗi. Chữ luồng đời thường là dòng nước, trong lập trình có thể là một mạch xử lý chạy song song. Có câu gốc, bạn nhớ đúng nghĩa trong bối cảnh.
Ôn lại sổ mỗi tuần. Bạn sẽ thấy nhiều từ đã quen đến mức không cần ôn nữa, vì gặp chúng hằng ngày. Sau vài tháng, sổ dày lên chậm dần, dấu hiệu là bạn đã nắm được phần lớn vốn từ.
Một chị lập trình ở Vũng Tàu kể chị bắt đầu với vốn tiếng Anh chỉ đủ đọc biển báo. Chị ghi sổ đều đặn trong một năm, và giờ chị đọc tài liệu gốc nhanh hơn đọc bản dịch, vì bản dịch hay dịch sai thuật ngữ.
Đọc ví dụ trước, đọc lời sau
Tài liệu tốt luôn có ví dụ. Với người yếu tiếng Anh, ví dụ là cứu cánh, vì mã là ngôn ngữ bạn đã hiểu. Hãy nhìn ví dụ trước, đoán xem nó làm gì, rồi mới đọc lời giải thích để xác nhận.
Làm vậy, lời giải thích trở thành phần bổ sung chứ không phải rào cản. Bạn đã biết đại ý, chỉ cần đọc để tìm những chi tiết quan trọng như lưu ý, ngoại lệ, giới hạn.
Chạy thử ví dụ càng tốt. Sửa một tham số, xem kết quả đổi ra sao. Khi thấy tận mắt, bạn hiểu lời giải thích mà không cần dịch từng chữ.
Có một lưu ý: đừng chỉ đọc ví dụ rồi bỏ qua phần chữ. Những điều nguy hiểm nhất thường nằm trong câu lưu ý nhỏ, kiểu hàm này không an toàn khi dùng với dữ liệu người dùng gửi lên, hoặc tuỳ chọn này sẽ bị bỏ ở phiên bản sau. Tìm những chữ như lưu ý, cảnh báo, và đọc kỹ chúng.
Dùng công cụ dịch cho khéo
Công cụ dịch ngày nay khá tốt, và dùng nó không có gì xấu. Nhưng dùng khéo khác dùng vụng.
Dùng vụng là dịch cả trang rồi đọc bản dịch. Thuật ngữ bị dịch lung tung, có khi dịch cả tên hàm, tên tham số, khiến bạn không đối chiếu được với mã. Và bạn không học thêm được từ nào.
Dùng khéo là đọc bản gốc, chỉ dịch những câu khó, rồi đối chiếu bản dịch với bản gốc. Bạn vừa hiểu câu đó, vừa học được cấu trúc câu. Lần sau gặp kiểu câu tương tự, bạn không cần dịch nữa.
Trợ lý AI cũng giúp được: nhờ nó giải thích một đoạn tài liệu khó bằng tiếng Việt, kèm ví dụ. Nhưng luôn đối chiếu với tài liệu gốc cho những chi tiết quan trọng, vì trợ lý có thể giải thích sai hoặc dựa trên phiên bản cũ.
Thông báo lỗi và tìm kiếm bằng tiếng Anh
Một kỹ năng rất thực tế là tìm lỗi bằng tiếng Anh. Khi chương trình báo lỗi, hãy chép nguyên văn phần chính của thông báo lỗi, bỏ đi những phần riêng của máy bạn như đường dẫn tệp, rồi tìm kiếm. Rất có thể ai đó trên thế giới đã gặp đúng lỗi đó và có người trả lời.
Tìm bằng tiếng Anh cho nhiều kết quả hơn tìm bằng tiếng Việt rất nhiều, đơn giản vì cộng đồng lớn hơn. Đọc các câu trả lời, bạn không cần hiểu hết, chỉ cần tìm được hướng giải quyết và mã mẫu.
Dần dần, bạn sẽ quen với cách người ta hỏi và trả lời trong các diễn đàn kỹ thuật. Đến một lúc, bạn có thể tự đặt câu hỏi bằng tiếng Anh đơn giản khi không tìm được câu trả lời có sẵn.
Tiếng Anh không phải điều kiện để bắt đầu học lập trình. Nó là thứ bạn học song song, từng chút một, và lập trình chính là môi trường học tiếng Anh rất tốt vì bạn có lý do để đọc mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tiếng Anh có học lập trình được không?
Được, bạn có thể bắt đầu bằng tài liệu tiếng Việt và học tiếng Anh song song. Tuy vậy, để đi xa trong nghề, đọc được tài liệu tiếng Anh gần như là bắt buộc vì phần lớn tài liệu gốc và cộng đồng dùng tiếng Anh.
Nên học bao nhiêu từ vựng tiếng Anh chuyên ngành?
Khoảng vài trăm từ thường gặp đã đủ đọc được bộ khung của phần lớn tài liệu. Hãy học từ ngay trong tài liệu bạn đang dùng thay vì học theo danh sách có sẵn.
Có nên đọc tài liệu đã dịch sang tiếng Việt không?
Có thể dùng để làm quen, nhưng bản dịch hay chậm hơn bản gốc và đôi khi dịch sai thuật ngữ. Với chi tiết quan trọng như cách dùng tham số hay cảnh báo, nên đối chiếu bản gốc.
Phát âm tiếng Anh sai có sao không khi làm lập trình?
Với việc đọc tài liệu thì không ảnh hưởng. Khi làm việc với đồng nghiệp nước ngoài hoặc phỏng vấn, phát âm rõ ràng giúp giao tiếp tốt hơn, nhưng có thể luyện dần.
Dùng trợ lý AI dịch tài liệu có đáng tin không?
Khá hữu ích để hiểu đại ý và giải thích đoạn khó. Nhưng trợ lý có thể sai hoặc dựa trên phiên bản cũ, nên chi tiết quan trọng cần kiểm tra lại với tài liệu gốc.
