Trợ lý AI đang làm thay đổi công việc lập trình, nhất là phần gõ những đoạn mã lặp lại. Nhưng phần hiểu vấn đề, quyết định thiết kế, đọc lại và chịu trách nhiệm cho mã vẫn cần con người. Không ai biết chắc tương lai sẽ ra sao, nên cách an toàn là giữ nền tảng vững, học dùng công cụ thật giỏi, và đầu tư vào những kỹ năng gần với con người và nghiệp vụ.
Chào bạn, đây là Nhà Lập Trình. Đây có lẽ là câu hỏi mình được hỏi nhiều nhất gần đây, nhất là từ các bạn đang học hoặc mới vào nghề. Mình sẽ không hứa hẹn gì, vì không ai biết chắc. Mình cũng sẽ không doạ. Tập này chỉ cố gắng nhìn cho thẳng những gì đang xảy ra.
Thứ đang thay đổi thật
Hãy thành thật: một phần công việc lập trình đang được làm nhanh hơn nhiều nhờ trợ lý. Viết những đoạn mã lặp lại, chuyển dữ liệu từ định dạng này sang định dạng khác, viết bài thử nghiệm cho những trường hợp rõ ràng, tra cách dùng một thư viện. Những việc trước đây mất cả giờ, giờ chỉ mất vài phút.
Điều đó có nghĩa là một người có thể làm được nhiều hơn trong cùng thời gian. Với một số công việc, ít người hơn có thể làm được cùng khối lượng. Nói rằng không có gì thay đổi là không trung thực.
Công việc ở vị trí mới vào nghề có lẽ chịu tác động rõ nhất, vì trước đây người mới thường được giao đúng những việc lặp lại mà giờ trợ lý làm tốt. Đây là lo lắng chính đáng của nhiều bạn trẻ.
Nhưng lịch sử của nghề này cũng đầy những lần công cụ mới làm biến mất một phần việc cũ. Ngôn ngữ bậc cao thay cho việc viết mã máy, thư viện thay cho việc tự viết từ đầu. Mỗi lần như vậy, nghề đổi hình dạng chứ không biến mất. Lần này có giống vậy không, mình không dám chắc, nhưng đó là điều đáng nhớ.
Thứ vẫn cần con người
Có những phần của công việc mà trợ lý hiện nay chưa làm thay được. Hiểu người dùng thật sự cần gì, trong khi chính họ nói không rõ. Quyết định giữa hai thiết kế, mỗi cái có đánh đổi riêng về chi phí, tốc độ, khả năng bảo trì. Nhận ra rằng yêu cầu này mâu thuẫn với yêu cầu kia.
Đọc lại mã và chịu trách nhiệm cho nó. Khi hệ thống sập lúc hai giờ sáng, cần một người hiểu hệ thống để khoanh vùng và quyết định. Khi dữ liệu khách bị lộ, cần một người chịu trách nhiệm.
Làm việc với con người: thương lượng thời hạn với khách hàng, giải thích rủi ro cho chủ doanh nghiệp, góp ý cho đồng nghiệp, dẫn dắt người mới.
Nhìn kỹ, những phần này chính là phần khó nhất của nghề từ trước tới nay. Gõ mã chưa bao giờ là phần khó nhất.
Người mới vào nghề nên làm gì?
Nếu bạn đang học hoặc mới vào nghề, có mấy điều mình nghĩ là đáng làm. Thứ nhất, học nền tảng thật vững. Nghe có vẻ ngược, vì trợ lý viết được mã rồi sao phải học. Nhưng như mình đã nói ở các tập trước, không có nền tảng, bạn không đánh giá được mã trợ lý viết, không nhận ra khi nó sai.
Thứ hai, học dùng trợ lý thật giỏi. Giao việc rõ ràng, đọc lại cẩn thận, biết khi nào tin khi nào không. Người mới dùng trợ lý giỏi có thể làm được việc mà trước đây cần vài năm kinh nghiệm.
Thứ ba, học một mảng nghiệp vụ. Hiểu kế toán, hiểu kho vận, hiểu y tế, hiểu giáo dục. Người vừa biết lập trình vừa hiểu sâu một ngành sẽ khó bị thay thế hơn nhiều so với người chỉ biết gõ mã.
Thứ tư, rèn kỹ năng làm việc với người: viết rõ ràng, nói rõ ràng, hỏi đúng câu, nhận góp ý. Những kỹ năng này trước đây đã quan trọng, giờ càng quan trọng hơn.
Người đã làm nghề lâu nên làm gì?
Với người đã làm nghề vài năm, cám dỗ lớn nhất là một trong hai thái cực: coi thường trợ lý vì nó hay sai, hoặc lo lắng tới mức tê liệt. Cả hai đều không giúp gì.
Hãy thử nghiêm túc dùng trợ lý trong công việc hằng ngày, đủ lâu để biết nó giỏi ở đâu, yếu ở đâu với chính loại việc của bạn. Phần việc nó làm tốt, để nó làm, và dành thời gian tiết kiệm được cho những việc khó hơn.
Chuyển dần trọng tâm từ viết mã sang thiết kế, xem lại, dẫn dắt. Người giỏi nhất trong đội tương lai có thể không phải người gõ nhanh nhất, mà là người đặt câu hỏi đúng nhất và nhìn ra rủi ro sớm nhất.
Và tiếp tục chia sẻ. Người mới cần học từ người có kinh nghiệm những điều mà trợ lý không dạy được: cách nghĩ, cách chịu trách nhiệm, cách giữ bình tĩnh khi hệ thống sập.
Một lời thật lòng
Mình không biết mười năm nữa nghề lập trình sẽ trông như thế nào. Bất kỳ ai nói chắc chắn về điều đó, dù lạc quan hay bi quan, bạn nên nghe với chút hoài nghi.
Điều mình biết là những người mình quen, những người giỏi nhất trong nghề, đều có chung một thứ: họ yêu việc giải quyết vấn đề, và họ không ngừng học. Họ đã đi qua nhiều lần công nghệ thay đổi, và lần nào họ cũng thích nghi.
Nếu bạn chọn nghề này vì nghe nói dễ kiếm tiền, giai đoạn bất định này có thể khó chịu. Nếu bạn chọn vì thích cảm giác làm ra thứ gì đó chạy được và giúp được người khác, cảm giác đó vẫn còn nguyên, và công cụ mới chỉ giúp bạn làm ra nhiều thứ hơn.
Câu hỏi có lẽ không phải là trợ lý có lấy việc của mình không, mà là mình sẽ làm gì với thời gian mà trợ lý trả lại cho mình.
Câu hỏi thường gặp
Có nên học lập trình khi đã có trợ lý AI?
Vẫn nên, nếu bạn thật sự thích giải quyết vấn đề. Nền tảng lập trình giúp bạn dùng trợ lý hiệu quả và đánh giá được mã nó viết, và vẫn cần cho những phần việc trợ lý chưa làm thay được.
Phần việc nào của lập trình viên bị trợ lý AI ảnh hưởng nhiều nhất?
Những việc viết mã lặp lại, chuyển đổi dữ liệu, tra cứu cách dùng thư viện và viết thử nghiệm đơn giản. Những việc này được làm nhanh hơn nhiều nhờ trợ lý.
Kỹ năng nào giúp lập trình viên khó bị thay thế?
Hiểu sâu một mảng nghiệp vụ, thiết kế hệ thống, đọc và đánh giá mã, chịu trách nhiệm khi có sự cố, và kỹ năng làm việc với con người như giao tiếp, góp ý, dẫn dắt.
Người mới vào nghề có khó xin việc hơn vì trợ lý AI không?
Có thể có tác động ở một số vị trí, nhưng khó nói chắc và thay đổi theo thời gian. Người mới có nền tảng vững, biết dùng trợ lý giỏi và hiểu nghiệp vụ sẽ có lợi thế.
Lập trình viên lâu năm nên thích nghi thế nào?
Dùng thử nghiêm túc để biết trợ lý mạnh yếu ở đâu với loại việc của mình, chuyển dần trọng tâm sang thiết kế, xem lại và dẫn dắt, và tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm với người mới.
