Khi chưa có kinh nghiệm, thứ thay cho kinh nghiệm là bằng chứng rằng bạn làm được việc: vài dự án có thật, và cách bạn kể rõ mình đã giải quyết vấn đề gì, bằng cách nào. Một hồ sơ ngắn, viết đúng cho từng nơi ứng tuyển, cộng với việc chủ động tìm cơ hội qua người quen, cộng đồng và vị trí thực tập, thường hiệu quả hơn nhiều so với gửi hàng loạt.
Chào bạn, đây là Nhà Lập Trình. Cái vòng luẩn quẩn quen thuộc: cần kinh nghiệm để có việc, cần việc để có kinh nghiệm. Ai bước vào nghề cũng phải phá vòng này một lần. Tập này không hứa bạn sẽ có việc, vì không ai hứa được, nhưng kể những cách mà nhiều người đã phá vòng thành công.
Nhà tuyển dụng thật sự tìm gì ở người mới?
Khi tuyển người mới, nhà tuyển dụng không mong bạn biết mọi thứ. Họ biết sẽ phải dạy bạn. Điều họ muốn biết là: người này có học được không, có tự giải quyết được vấn đề không, có làm việc được với người khác không, và có thật sự thích nghề này không.
Tấm bằng hay giấy chứng nhận khoá học trả lời được một phần câu hỏi thứ nhất. Nhưng những câu hỏi còn lại cần bằng chứng khác: những gì bạn đã tự làm ra, và cách bạn nói về nó.
Một người mới có một dự án nhỏ có người dùng thật, kể được vì sao làm, gặp khó gì, giải quyết thế nào, thường gây ấn tượng hơn một người có danh sách dài công nghệ đã học mà không làm ra gì.
Nên thay vì lo mình thiếu kinh nghiệm, hãy tập trung tạo ra bằng chứng.
Dự án nào thay được kinh nghiệm?
Không phải dự án nào cũng có giá trị như nhau. Những bản sao theo video hướng dẫn, như ứng dụng thời tiết hay trang bán hàng mẫu, người tuyển dụng đã thấy hàng trăm lần. Chúng cho thấy bạn làm theo được, chưa cho thấy bạn tự nghĩ được.
Dự án có giá trị là dự án giải quyết một vấn đề thật, tốt nhất có người dùng thật dù chỉ vài người. Một công cụ quản lý cho tiệm của người quen. Một trang đặt lịch cho câu lạc bộ. Một chương trình tự động hoá việc lặp lại ở công việc làm thêm.
Dự án không cần lớn. Nó cần trọn vẹn: chạy được, có người dùng, có một đoạn mô tả rõ ràng. Mã được đưa lên kho mã công khai, sạch sẽ, không có mật khẩu, có hướng dẫn chạy.
Hai ba dự án như vậy là đủ. Nhiều hơn không giúp nhiều, trừ khi mỗi cái cho thấy một khía cạnh khác của bạn.
Hồ sơ ngắn và đúng chỗ
Hồ sơ của người mới nên ngắn, thường một trang là đủ. Người đọc hồ sơ lướt rất nhanh. Đặt thứ ấn tượng nhất lên đầu, với người mới thường là dự án, không phải học vấn.
Với mỗi dự án, viết một hai dòng theo kiểu vấn đề và kết quả: làm công cụ quản lý đơn hàng cho tiệm bánh của gia đình, giúp giảm thời gian cộng sổ mỗi tối. Không phải danh sách công nghệ đã dùng.
Điều chỉnh hồ sơ cho từng nơi. Đọc kỹ mô tả vị trí, đưa lên đầu những gì liên quan nhất. Gửi hai mươi hồ sơ được điều chỉnh kỹ thường hiệu quả hơn gửi hai trăm hồ sơ giống hệt nhau.
Và kiểm tra chính tả, định dạng. Nghe thì nhỏ, nhưng với nghề đòi hỏi tỉ mỉ, một hồ sơ nhiều lỗi chính tả là tín hiệu không tốt.
Tìm cơ hội ngoài các trang tuyển dụng
Rất nhiều vị trí cho người mới không được đăng rộng rãi, hoặc được lấp đầy qua người quen giới thiệu trước khi kịp đăng. Nên đừng chỉ ngồi chờ trên các trang tuyển dụng.
Tham gia cộng đồng lập trình ở thành phố của bạn: các buổi gặp mặt, hội thảo, nhóm học chung. Không phải để phát hồ sơ, mà để quen người, học hỏi, và để người ta biết bạn tồn tại. Nhiều cơ hội đến từ câu anh biết ai đang tìm người mới không.
Thực tập là cửa vào rất tốt, kể cả thực tập ngắn. Nó cho bạn kinh nghiệm thật để ghi vào hồ sơ, và nhiều nơi giữ lại thực tập sinh làm tốt.
Đóng góp vào dự án mã nguồn mở, làm dự án nhỏ cho tổ chức phi lợi nhuận, nhận việc nhỏ cho doanh nghiệp quen biết. Tất cả đều là kinh nghiệm thật. Chỉ cần cẩn thận đừng làm không công quá lâu cho một doanh nghiệp đang kinh doanh có lãi.
Giữ tinh thần khi bị từ chối
Bạn sẽ bị từ chối, nhiều lần. Có nơi không trả lời. Có nơi phỏng vấn rồi im lặng. Có nơi từ chối mà không nói lý do. Đây là chuyện bình thường với gần như mọi người mới, không phải dấu hiệu bạn không hợp nghề.
Mỗi lần phỏng vấn không đạt, hãy ghi lại những câu hỏi mình trả lời chưa tốt, và học thêm. Nếu có thể, lịch sự xin phản hồi. Không phải nơi nào cũng trả lời, nhưng khi có, nó rất quý.
Trong lúc tìm việc, tiếp tục làm dự án, tiếp tục học. Vừa giữ cho tay nghề không nguội, vừa có thêm thứ để kể trong lần phỏng vấn sau. Khoảng thời gian tìm việc dài mà không làm gì thì rất dễ nản.
Một bạn ở Nha Trang kể bạn ấy gửi hồ sơ gần năm mươi nơi mới có việc đầu tiên. Bạn ấy nói điều giúp mình đi tiếp là coi mỗi buổi phỏng vấn như một buổi học miễn phí, không phải một bài thi.
Câu hỏi thường gặp
Chưa có kinh nghiệm thì ghi gì vào hồ sơ xin việc lập trình?
Ghi các dự án đã làm, tốt nhất là dự án giải quyết vấn đề thật có người dùng, mô tả ngắn theo vấn đề và kết quả. Kèm học vấn, khoá học và đường dẫn tới kho mã.
Cần bao nhiêu dự án để xin việc lập trình đầu tiên?
Hai ba dự án trọn vẹn, có thật và được mô tả rõ thường là đủ. Chất lượng và câu chuyện đằng sau quan trọng hơn số lượng.
Có nên đi thực tập không lương để có kinh nghiệm?
Thực tập là cửa vào tốt, nhưng cân nhắc thời gian và điều kiện. Nên ưu tiên nơi có người hướng dẫn thật và tránh làm không công quá lâu cho doanh nghiệp đang kinh doanh.
Bị từ chối nhiều lần có nên bỏ nghề lập trình không?
Bị từ chối nhiều lần là chuyện bình thường với người mới. Hãy ghi lại điểm cần cải thiện sau mỗi lần, tiếp tục học và làm dự án, thay vì kết luận mình không hợp nghề.
Tìm việc lập trình ở đâu ngoài trang tuyển dụng?
Qua cộng đồng lập trình, các buổi gặp mặt, người quen giới thiệu, vị trí thực tập, dự án mã nguồn mở và các việc nhỏ cho doanh nghiệp hay tổ chức quen biết.
