Lên trưởng nhóm kỹ thuật thật ra là đổi nghề chứ không phải thăng một bậc trong cùng nghề. Bạn làm việc thông qua người khác, thời gian viết mã giảm hẳn, và niềm vui đến từ cả đội chứ không còn từ những dòng mã của riêng mình. Nếu bạn thích giúp người khác lớn lên thì con đường này hợp. Nếu bạn yêu việc tự tay giải những bài toán khó, con đường chuyên gia kỹ thuật có thể hợp hơn.
Chào bạn, đây là Nhà Lập Trình. Sau vài năm làm tốt, nhiều lập trình viên được đề nghị lên dẫn nhóm. Nghe như phần thưởng tự nhiên, và nhiều người nhận ngay. Một số rất hạnh phúc, một số khác sau một năm thấy mình mệt mỏi và nhớ bàn phím. Tập này giúp bạn nghĩ kỹ trước khi chọn.
Công việc thay đổi thế nào?
Khi là lập trình viên, một ngày tốt là ngày bạn giải được một vấn đề khó, viết ra một đoạn mã đẹp, tập trung liền mấy tiếng. Thành quả rõ ràng, nhìn thấy được, là của bạn.
Khi là trưởng nhóm, một ngày của bạn đầy những cuộc trò chuyện: họp lên kế hoạch, nói chuyện riêng với từng người, gỡ vướng cho đội, làm việc với các đội khác, trả lời người quản lý cấp trên. Thời gian tập trung viết mã liền mạch trở nên hiếm.
Thành quả của bạn không còn là mã, mà là đội làm được gì. Một ngày tốt là ngày một bạn trong đội tự giải được vấn đề mà tháng trước còn cần bạn giúp. Niềm vui này có thật, nhưng nó đến chậm hơn, mờ hơn, và khác hẳn niềm vui chạy được một đoạn mã.
Nhiều trưởng nhóm mới cố giữ cả hai: vẫn viết nhiều mã như trước và làm thêm việc quản lý. Kết quả thường là làm cả hai đều dở, và trở thành nút thắt của cả đội.
Những kỹ năng mới phải học
Làm trưởng nhóm đòi hỏi những kỹ năng mà nghề lập trình ít dạy. Giao việc: chọn đúng việc cho đúng người, giải thích rõ, rồi để họ làm theo cách của họ dù khác cách mình. Đây là điều khó nhất với người vốn giỏi kỹ thuật, vì mình làm sẽ nhanh hơn.
Góp ý: nói với một người rằng việc họ làm chưa đạt, theo cách giúp họ tiến bộ chứ không làm họ co lại. Và khen đúng lúc, cụ thể.
Xử lý xung đột: hai người trong đội bất đồng về thiết kế, hay không hợp tính nhau. Bảo vệ đội: nói không với yêu cầu quá sức từ bên trên, giải thích rủi ro kỹ thuật bằng ngôn ngữ người không làm kỹ thuật hiểu được.
Những kỹ năng này học được, nhưng cần thời gian và thường qua vấp ngã. Năm đầu làm trưởng nhóm thường là năm khó nhất, vì bạn đi từ chỗ giỏi sang chỗ mới.
Con đường chuyên gia kỹ thuật
May là ở nhiều công ty, lên trưởng nhóm không phải con đường duy nhất để phát triển. Có một con đường song song: chuyên gia kỹ thuật. Người đi đường này tiếp tục làm kỹ thuật, nhưng ở tầm ngày càng rộng.
Họ giải quyết những vấn đề kỹ thuật khó nhất, thiết kế hệ thống lớn, đặt ra hướng kỹ thuật cho nhiều đội, hướng dẫn kỹ sư khác về kỹ thuật. Ảnh hưởng của họ lớn dần theo thời gian, nhưng qua kỹ thuật chứ không qua quản lý con người.
Con đường này cũng đòi hỏi kỹ năng làm việc với người: thuyết phục, viết tài liệu thiết kế rõ ràng, hướng dẫn. Nhưng trọng tâm vẫn là kỹ thuật, và họ vẫn viết mã, dù ít hơn thời mới vào nghề.
Không phải công ty nào cũng có con đường này rõ ràng, nhất là công ty nhỏ. Nếu công ty bạn chỉ có đường quản lý để phát triển, đó là một điều đáng cân nhắc khi chọn nơi làm việc lâu dài.
Dấu hiệu bạn hợp đường nào
Bạn có thể hợp làm trưởng nhóm nếu: bạn thấy vui khi giúp người khác giải được vấn đề, thậm chí vui hơn khi tự giải. Bạn tự nhiên quan tâm tới việc đội làm việc thế nào, ai đang gặp khó, quy trình nào đang chậm. Bạn không ngại những cuộc trò chuyện khó.
Bạn có thể hợp con đường chuyên gia nếu: những giờ tập trung sâu vào một vấn đề khó là phần bạn thích nhất trong công việc. Bạn thấy mệt sau một ngày toàn họp. Bạn muốn ảnh hưởng qua ý tưởng và thiết kế hơn là qua quản lý con người.
Đừng chọn làm trưởng nhóm chỉ vì đó là cách duy nhất để được ghi nhận, hoặc vì ngại từ chối. Một lập trình viên xuất sắc trở thành trưởng nhóm bất đắc dĩ là mất mát cho cả người đó lẫn đội.
Cũng đừng từ chối chỉ vì sợ. Nhiều người không nghĩ mình hợp quản lý, thử rồi mới phát hiện mình giỏi và thích nó.
Thử rồi quay lại có được không?
Tin tốt là lựa chọn này không phải vĩnh viễn. Nhiều người làm trưởng nhóm vài năm rồi quay lại làm kỹ thuật, và thường trở thành kỹ sư giỏi hơn trước, vì giờ họ hiểu góc nhìn của người quản lý, hiểu cách đội vận hành.
Có người đi qua đi lại vài lần trong sự nghiệp. Làm trưởng nhóm một thời gian, quay lại kỹ thuật để làm mới tay nghề, rồi lại dẫn một đội khác.
Điều cần lưu ý là kỹ năng kỹ thuật nguội đi nếu lâu không dùng, nhất là trong nghề thay đổi nhanh. Nếu bạn nghĩ mình có thể quay lại, hãy giữ tay nghề ở mức nào đó: xem lại mã của đội, thỉnh thoảng tự làm một việc nhỏ, theo dõi công nghệ trong mảng.
Nếu được đề nghị lên trưởng nhóm, hãy hỏi xem có thể thử trong một khoảng thời gian không, và nói chuyện thẳng với người quản lý về khả năng quay lại nếu thấy không hợp. Một công ty tốt sẽ hiểu điều đó.
Câu hỏi thường gặp
Trưởng nhóm kỹ thuật có còn viết mã không?
Thường vẫn viết nhưng ít hơn nhiều, tuỳ quy mô đội. Phần lớn thời gian dành cho kế hoạch, hỗ trợ đội, xem lại mã và làm việc với các bên khác.
Không muốn làm quản lý thì lập trình viên phát triển thế nào?
Có thể đi theo con đường chuyên gia kỹ thuật, giải quyết vấn đề khó, thiết kế hệ thống lớn và định hướng kỹ thuật cho nhiều đội. Nhiều công ty có lộ trình riêng cho con đường này.
Kỹ năng nào khó nhất khi mới làm trưởng nhóm?
Thường là giao việc và chấp nhận người khác làm theo cách của họ, vì người giỏi kỹ thuật quen tự làm cho nhanh. Góp ý và xử lý xung đột cũng là kỹ năng mới cần học.
Làm trưởng nhóm rồi quay lại làm kỹ thuật có được không?
Được, và nhiều người đã làm vậy. Nên giữ tay nghề trong thời gian làm quản lý và trao đổi thẳng với người quản lý về khả năng quay lại.
Làm sao biết mình hợp làm trưởng nhóm?
Nếu bạn vui khi giúp người khác thành công, quan tâm tự nhiên tới cách đội làm việc và không ngại trò chuyện khó, bạn có thể hợp. Thử trong một thời gian là cách biết chắc nhất.
